O lotosie

Lotosy a lilie wodne

Lotos często jest mylony z lilią wodną, co wynika z tzw. ewolucji konwergentnej – procesu, w którym niespokrewnione organizmy upodabniają się do siebie w odpowiedzi na podobne warunki środowiskowe. Zarówno lotosy, jak i lilie wodne zasiedlają podobne, bagniste środowiska, a ich cechy zewnętrzne są efektem przystosowania do tych warunków.

Najbliższymi krewnymi lotosów są jednak inne rośliny z rzędu srebrnikowców (Proteales), takie jak platan oraz srebrnikowate (Proteaceae), w większości będące roślinami drzewiastymi zasiedlającymi sawanny i przystosowanymi do susz. Należy do nich np. makadamia i protea.

Skąd pochodzi lotos?

Kiedyś lotosy miały znacznie szerszy zasięg, czego dowodem są znajdowane na całym świecie skamieniałości. Obecnie naturalne stanowiska znajdują się w południowej i wschodniej Azji oraz północnej Australii, gdzie rośnie lotos orzechodajny (Nelumbo nucifera), a także w zachodniej Ameryce Północnej i Ameryce Środkowej, gdzie występuje lotos żółty (Nelumbo lutea).

Wraz z rosnącą popularnością lotosy ponownie poszerzyły swój zasięg - znalazły się w ogrodach strefy tropikalnej i umiarkowanej na całym świecie.

Kwiat lotosu Komarowa — Nelumbo nucifera

Efekt lotosu

Lotosy od tysiącleci odgrywają istotną rolę w kulturach wschodu, symbolizując czystość i odrodzenie. Choć wyrastają z błotnistego podłoża, ich liście i kwiaty pozostają nieskazitelnie czyste.

Zjawisko to, zwane efektem lotosu, jest wynikiem specyficznej budowy liści. Znajdują się na nich mikrostruktury, które zwiększają kąt zwilżania i czynią je hydrofobowymi. Dzięki temu krople wody nie rozlewają się, ale przybierają niemal kulisty kształt i swobodnie spływają z liści, zbierając przy tym zanieczyszczenia.

Kwiat

Kwiat lotosu wytwarza ciepło na tyle intensywnie, że jego temperatura może być nawet o kilkanaście stopni wyższa niż temperatura otoczenia. Mechanizm ten jest związany z chrząszczami, które zapylają lotosy w naturze. Kwitnienie trwa zwykle trzy dni. Pierwszego dnia rano kwiat lekko się uchyla, a po kilku godzinach ponownie zamyka. Ma to na celu uwięzić wewnątrz zapylające owady. Dzięki podwyższonej temperaturze chrząszcze pozostają aktywne także w nocy, a pyłek nie jest jeszcze dojrzały, co zwiększa szanse na korzystne zapylenie krzyżowe. Drugiego dnia kwiat otwiera się szeroko, a pyłek jest gotowy do przeniesienia na inne kwiaty. Trzeciego dnia, najczęściej już zapylony kwiat, otwiera się najszerzej.

W zależności od odmiany (pełne kwiaty utrzymują się dłużej) oraz pogody (pochmurne i chłodne dni mogą wydłużyć życie kwiatów), kwitnienie może trwać kilka dni dłużej.